Dzieje Wschowy

*ZARYS DZIEJÓW KRÓLEWSKIEGO MIASTA WSCHOWY*(7kB)

            Wschowa to XIII-wieczne miasto królewskie o bogatych tradycjach rzemieślniczych i kulturowych. Na przestrzeni wieków miasto było stolicą Ziemi Wschowskiej i siedzibą starosty grodowego. Niezwykłe dzieje miasta królewskiego Wschowy ukazują najpełniej koleje losu, jakim ulegały zachodnie rubieże państwa polskiego. Na przestrzeni wieków Wschowa miała różne nazwy: Veschov, Vrowinstat, Schowa, Wshowa, Fraustadt. Wschowa jest jednym z najstarszych miast polskich. W tysiącletniej historii Polski odegrała wybitną rolę gospodarczą i polityczną. W okresie od XV do XVIII w. była czwartym co do wielkości miastem w Polsce - po Krakowie, Warszawie i Poznaniu. Rozwój i rozkwit Wschowy był nierozerwalnie związany z epoką świetności Polski przedrozbiorowej. Swój początek najpierw jako osada a następnie jako miasto Wschowa zawdzięcza położeniu geograficznemu: przejściu Wielkopolski na Śląsk przy starym bursztynowym szlaku z Gdańska, przez Śląsk nad Łabę. Swoje znaczenie gospodarcze Wschowa zawdzięczała rozwojowi rzemiosła sukienniczego, garbarskiego, złotniczego, młynarskiego.
   Miasto posiada swój herb, który znajduje się na frontowej elewacji Ratusza Miejskiego. Jest to płaskorzeźba, przedstawiająca postacie kobiety i mężczyzny w strojach królewskich. Jest to scena koronacji Najświętszej Maryi Panny. Poniżej umieszczona jest tarcza herbowa a w niej: w niebieskim polu widoczny podwójny biały krzyż jagielloński a między ramionami krzyża dwa białe pierścienie.
      Pierwsza wzmianka historyczna o Wschowie pochodzi z 1136 roku, kiedy wymieniono ją jako własność arcybiskupów gnieźnieńskich. Z 1248 r., pochodzi już wzmianka o grodzie książęcym, ponieważ w tym roku wydali we Wschowie dokument dwaj książęta śląscy. Należała wtedy do książąt śląskich i pomiędzy 1248 a 1273 r. otrzymała prawa miejskie. W 1343 r. król polski Kazimierz Wielki zdobył Wschowę i przyłączył ją do Wielkopolski. W lutym 1365 roku w kościele farnym p.w. Św. Stanisława Biskupa prawdopodobnie poślubił tutaj księżniczkę żagańską Jadwigę. Podniósł on też Wschowę do godności miasta królewskiego nadając jej liczne przywileje, które Jagiellonowie jeszcze rozszerzyli o dalsze. Dzięki granicznemu położeniu przy ważnym szlaku handlowym prowadzącym z Poznania do Łużyc, Wschowa z niewielkiego miasta, rozwinęła się w XIV w. w znaczący ośrodek: była stolicą odrębnej Ziemi Wschowskiej, posiadała własny samorząd miejski.           
O jej statusie świadczy fakt, że nie była podporządkowana władzy starosty generalnego rządzącego Wielkopolską, ale miała odrębnego starostę i kata. Miasto obdarzone licznymi przywilejami, otrzymało: na własność wieś Przyczynę Górną, wolność celną w całej Polsce (1345), prawo sprzedaży soli i wyrębu królewskiego lasu. Intensywnie we Wschowie rozwijało się sukiennictwo, główny element życia ekonomicznego miasta. Od 1493 r. wyroby sukiennicze miasta zaopatrywano w plomby z herbem miasta i pieczęcią królewska jako rękojmią ich jakości. Od połowy XIV w., do 1728 roku działała mennica miejska a od końca XVI w. do 1663 r. była we Wschowie mennica królewska. Jarmarki i targi ściągały do Wschowy kupców z Polski, Śląska i Brandenburgii, tu odbywały się ważne targi na wełnę i sól. Wschowa była także ośrodkiem kulturalnym: od 1404 r., była czynna szkoła, w 1685 powstała drukarnia, a w 1724 kolegium jezuickie. Już od 1532 r. w mieście prawdopodobnie działały wodociągi, był także lekarz miejski.
     W roku 1456 za sprawą króla Kazimierza Jagiellończyka i przy poparciu mieszczaństwa, sprowadzeni zostali do Wschowy Franciszkanie zwani popularnie Bernardynami i osadzono ich na przedmieściu Wschowy. Wznieśli tam okazały klasztor i kościół. Od połowy XVI w., miasto przeżywało burzliwy okres wprowadzania reformacji.
Z pobliskiego Śląska, Saksonii, Czech i krajów niemieckich napływają innowiercy, uciekający przed prześladowaniami religijnymi. W tym samym okresie, oprócz kłopotów związanych z reformacją, Wschowa boryka się z problemem ruchu emigracyjnego z zachodu na wschód, znanego w historii jako druga kolonizacja niemiecka. Miasto zaczyna się gwałtownie rozrastać. W 1633 r. ówczesny starosta wschowski Hieronim Radomicki buduje poza obrębem murów Nowe Miasto dla przybyszów z zachodu. Przyczynili się oni do ożywienia gospodarczego, ale również stali się powodem wybuchów coraz to nowych konfliktów między mieszkańcami Starego i Nowego Miasta. (7kB)

           
Nowa Wschowa, której nadano miejskie prawo magdeburskie, miała odrębne instytucje: samorząd, ratusz, szpital, cmentarz, kościół i szkołę a nawet herb. Wojny XVII i XVIII w., które wstrząsnęły Polską doprowadziły do całkowitej ruiny większość miast, nie ominęły też Wschowy. Podczas trwania tzw. wojny północnej w dniu 13 lutego 1706 roku pod Wschową, a konkretnie na polach pomiędzy Osową Sienią a Dębową Łąką stoczyły wojska Karola XII pod wodza gen. Karla Renskiölda bitwę ze znacznie większymi siłami sasko-rosyjskimi pod dowództwem gen. Schulenburga. Bitwa trwająca ledwie kilka godzin zakończyła się zwycięstwem Szwedów, co pociągnęło z sobą m.in. zdetronizowanie króla Augusta II i osadzeniem na tronie polskim Stanisława Leszczyńskiego. Po bitwie Wschowa została częściowo spustoszona. W 1709 r., miasto zaatakowała epidemia dżumy, w wyniku której zmarło 2.917 osób z ogólnej liczby 7.000 mieszkańców. Wszystkie te klęski spowodowały, iż w XVIII w., rozpoczął się powolny upadek gospodarczy Wschowy, który bardzo widoczny stał się pod koniec stulecia. Jednak w I poł. XVIII w., Wschowa broniła się przed degradacją gospodarczą dzięki pozytywnym wpływom wizyt królów polskich z dynastii saskiej. Za Augusta II odbyły się we Wschowie dwa posiedzenia sejmu, w 1699 i 1719 r. Król August III przyjmował tu obcych posłów. W roku 1737 przyjął tu posła tureckiego, a w 1755 r. kolejny raz gościło we Wschowie poselstwo tureckie. Dzięki pozytywnym wpływom wizyt królewskich jeszcze na jakiś czas miasto stało się silnym ośrodkiem gospodarczym i politycznym Rzeczypospolitej. O znaczeniu miasta w okresie I Rzeczypospolitej świadczy jego pozycja wśród innych ośrodków miejskich. Według ustawy o poborze podatku podymnego z 1775 r., do I klasy miast zaliczano tylko Warszawę, a do II klasy Kraków, Poznań i Wschowę Pod koniec XVIII było we Wschowie 829 rzemieślników, w tym 37 piekarzy, 27 rzeźników, 89 młynarzy, 24 krawców, 35 szewców, 17 kuśnierzy, 11 piwowarów, 15 producentów wódki, ponad 200 sukienników, 80 płócienników i in. Świetności Wschowy, zadał śmiertelny cios II rozbiór w 1793 r. kiedy to Prusacy wkroczyli do miasta. W XIX w., Wschowa jest już tylko niewielkim prowincjonalnym miasteczkiem. Nawet zrealizowane wówczas inwestycje nie dały większych rezultatów.
W latach 1836-1837 zbudowano szosę łączącą Wschowę z Głogowem i Poznaniem. W 1857 miasto otrzymało połączenie kolejowe z Głogowem i Lesznem. Linia do Sławy została oddana w 1913 roku. Powstały we Wschowie też nowe zakłady przemysłowe, w 1843 otwarto fabrykę sukna, a 1881 r. cukrownię. Działania I wojny światowej nie przyniosły Wschowie wolności. Pokój Wersalski w 1920 roku pozostawił miasto w rękach niemieckich. W 1922 Wschowa weszła w skład nowo utworzonej MARCHII GRANICZNEJ POZNAŃ-PRUSY WSCHODNIE, a od 1938 r. została przyłączona do PROWINCJI DOLNOŚLĄSKIEJ. Dnia 2 września 1939 r. po rozpoczęciu działań II wojny światowej pod miasto podeszły oddziały polskie 55 Poznańskiego Pułku Piechoty i 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich tocząc bój o miasto. Niestety, wobec cofającego się całego frontu miasto nie zostało zajęte przez żołnierzy polskich. Dnia 31 stycznia 1945 r. oddziały Sowieckie wyzwoliły Wschowę. Tak więc po 152 latach miasto wróciło w granice Państwa Polskiego.

Plan miasta Wschowy (kliknij tu)